Co to jest dysfagia?

Dysfagia - słowo wywodzące się z języka greckiego (phagia - jeść, dys - trudność lub upośledzenie).
Dysfagia jest terminem medycznym określającym trudność w transportowaniu np. śliny, płynów spożywczych oraz wstępnie przygotowanych pokarmów stałych z jamy ustnej poprzez gardło i przełyk do wpustu do żołądka.
Klinicznie wyróżnia się trzy postacie dysfagii, związane z trzema początkowymi odcinkami przewodu pokarmowego, tj. dysfagię ustną, dysfagię gardłową i dysfagię przełykową.

Diagnoza i terapia dysfagii

Diagnostyka, leczenie oraz terapia dysfagii wymaga współpracy wielu specjalistów począwszy od lekarza rodzinnego, poprzez laryngologa, foniatrę, gastroenterologa, neurologa, radiologa, dietetyka po logopedę i rehabilitanta.
Sposób postępowania w dysfagii zależy przede wszystkim od jej etiologii oraz wieku pacjenta. W fazie ustno-gardłowej najistotniejsze miejsce zajmuje postępowanie wspomagające oraz rehabilitacyjne, które polega na ćwiczeniach przeciwdziałających zaleganiu i aspiracji treści pokarmowej do dróg oddechowych a także ćwiczeniach mających na celu zmianę fizjologii połykania oraz dostosowanie mechanizmów połykania do zmienionych warunków.

Dysfagia w praktyce logopedycznej - objawy i przyczyny

Dysfagia spotykana w praktyce logopedycznej dotyczy zaburzeń fazy ustnej w tym przygotowawczej. Trudność w połykaniu może wystąpić u niemowląt, dzieci i dorosłych.

Powolne przyjmowanie pokarmu, brak koordynacji ssania, połykania i oddychania, zmęczenie lub duszność podczas jedzenia i picia, kilkakrotne przełykanie płynu czy kęsa (dławienie się, kneblowanie), plucie, wypychanie językiem jedzenia, wymioty, zmiana zachowania podczas karmienia (rozdrażnienie, płacz), ślinotok to niektóre z objawów mogących świadczyć o dysfagii u niemowląt i dzieci.

Te i inne objawy dysfagii wynikać mogą z zaburzeń w zwieraniu się warg, nie utrzymaniu odpowiedniego napięcia mięśni policzków, ograniczonej ruchomości języka i żuchwy, niewłaściwej koordynacji ruchów języka, porażenia mięśni języka, złej ruchomości podniebienia miękkiego, zaburzeń czucia w jamie ustnej i gardle, niewydolności mięśnia pierścienno-gardłowego.

Zaburzenie przyjmowania i połykania pokarmu bez względu na jego rodzaj i konsystencję, zwykle towarzyszy schorzeniom neurologicznym, anomaliom twarzoczaszki, przetokom tchawiczo-przełykowym, nadwrażliwościom lub podwrażliwościom sensorycznym oraz opóźnieniom rozwoju psychomotorycznego. Praktyka pokazuje, że "normalnie" rozwijające się dzieci również mogą cierpieć na dysfagię. Zaburzenie to dotyczy głównie niemowląt, które w okresie przechodzenia z pokarmów płynnych i półpłynnych na stałe o różnej fakturze wykazują nieprawidłową motorykę warg, języka i żuchwy. W wieku późniejszym tj. przedszkolnym i wczesnoszkolnym, obserwujemy już nie tylko złą motorykę narządów artykulacyjnych ale też wady zgryzu oraz wady wymowy. Najczęściej spotykane wady wymowy w płaszczyźnie segmentalnej, powstałe na skutek zaburzeń połykania to przede wszystkim seplenienia, rzadziej rotacyzm czy lambdacyzm.

Rola logopedy w pracy nad dysfagią

Logopeda wczesnej interwencji zajmujący się kształtowaniem mowy niemowląt i dzieci jest integralną częścią zespołu diagnozującego dysfagię. Jego ocena oraz zastosowana terapia zaburzeń przyjmowania i transportowania płynów spożywczych oraz pokarmu z jamy ustnej do gardła ma znaczący wpływ na rozwój komunikacji językowej małego dziecka. Narządy i nerwy biorące udział w fazie ustnej połykania są narządami nadawczymi, których kontrola oraz sprawność warunkuje prawidłową artykulację. Człowiek nie dysponuje osobnym układem kostno-mięśniowym ani nerwowym dla funkcji mówienia - artykulacji. Na bazie jednych i tych samych struktur realizujemy dwie, a raczej trzy czynności, takie jak: przyjmowanie pokarmów, oddychanie oraz mowę (fonację i artykulację).

Badanie Logopedyczne

Badanie logopedyczne powinno obejmować obserwację oraz dokładną analizę motoryki warg, języka i podniebienia miękkiego, stan mięśni języka, napięcia mięśni twarzy, ruchomość żuchwy, stan błony śluzowej jamy ustnej oraz badanie czucia w okolicy oro-facjalnej.
Logopeda w sporządzaniu diagnozy oraz określaniu terapii konsultuje się ze specjalistami: laryngologiem, foniatrą, neurologiem, gastroenterologiem, rehabilitantem, dietetykiem, bazuje także na wynikach badań takich jak: wideofluoroskopia, wideoendoskopia, badanie ultrasonograficzne, manometria przełykowa, pH-metria oraz elektromiografia.

strona główna